Havasını soluduğumuz, yağmurunda ıslandığımız, ekmeğini yemeğini yediğimiz, yerel motiflerini halen yitirmeyen yaşadığımız büyükşehir.DENİZLİ. Konumu itibariyle çok önemli bir yerde bulunan, tarihi geçmişi ve kalıntıları ile tarih kokan, enlerin ve ilklerin kenti, Denizli. Dilimiz döndüğünce kalemimiz el verdiğince yorumlarımızı ve rakamları harmanlayıp bir analiz edelim dedik. Baştan ifade edelim ki bazı verilere ulaşmak mümkün olmadığı için açıklanan son güncel veriler üzerinden değerlendirmelerimizi yaptık. İlimizin en son açıklanan 2025 yılı nüfusu 1.060.975 kişidir. Bu nüfusun 534.402’si kadınlardan, 526.573’ü erkeklerden oluşmaktadır. Denizli’de yıllık nüfus artışı 2025 yılında bir önceki yıla göre 396 kişi azalarak %0,04 oranında gerçekleştiği görülmektedir. Bu oran, geçtiğimiz son on yılın en düşük oranıdır(https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr).
Nüfusun %98,88’i okuma yazma bilmektedir. Bununla birlikte ilimizde okuma yazma bilmeyenlerin sayısına baktığımızda 11 bin 418olduğunu öğreniyoruz. Bunların 2 bin 416'sı erkeklerden, 9 bin 002'si kadınlardan meydana geliyor. Bu veriler ışığında kadınların erkeklerden eğitime ulaşmada daha fazla zorluk yaşadığını söylemek yanlış olmayacaktır. Okuma yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerin sayısı 82 bin 362 olup, 33 bin 679'u erkek, 48 bin 683'ü kadınlar oluşturuyor. Bu durum ise eğitime okula gitmekte zorluk yaşayan kadınların kendi iradeleri ile okuma yazma öğrenme isteğinin erkeklere oranla daha fazla olduğunu gösteriyor.Denizli ilinde 2025 yılında aktif çalışabilir nüfus diyebileceğimiz 15-64 yaş grubunun nüfus içindeki yüzdesi 68,8 ve 65 yaş ve üzeri ise 13,5’dir. Çalışma çağındaki nüfusun (15-64 yaş arası) yüksek olması, ilin işgücü potansiyelinin yüksek olduğunu göstermektedir(https://nip.tuik.gov.tr/?value=YasBagimlilikOrani). İşgücü piyasası araştırması İŞKUR sonuç raporuna baktığımızda 2024 yılı sonu itibarıyla Denizli ilindeki kayıtlı işsizlerin sayısı 24 bin 332 iken bu kişilerin içinde kadınların oranı yüzde 55,1; 20-24 yaş arası gençlerin oranı ise yüzde 14,9 seviyesindedir (https://www.iskur.gov.tr/medya/etnblc3g/denizli.pdf). Denizli’de 2024 yılı aktif çalışan sayısı toplam 328.268 kişidir. Yine sigortalı istihdam edilen işçi sayısı 2024 yılında 232.000 kişi olarak gerçekleşmiştir (Denizli Ticaret Odası, 2025, s.64-65).
Denizli İlinin Genel Ekonomik Durumu nasıl bir bakalım..
En son 2024 yılı için açıklanan TÜİK verilerine göre Denizli’nin kişi başı Gayrisafi Yurt İçi Hasılası, 2023’de 252 bin 462 lira olan kişi başına düşen milli gelir bir yılda ikiye katlanarak 411 bin 046 lira oldu (henüz açıklanmayan 2025 kesinleşmiş verilerin de daha da arttığını tahmin ediyoruz). Dolar başında kişi başına düşen milli gelir ise 12 bin 522 dolar oldu. (https://cip.tuik.gov.tr/?il=20). Denizli’de 2002 yılında tarımdan elde edilen Gayrisafi Üretim 741.513.287 TL iken, 2022 yılında 33.046.541.488 TL ile 45 kat artış göstermiştir. Gayrisafi üretim değerlerine göre 2013-2021 yılları arasında üzüm hep ilk sırada yer almış fakat 2022 yılında üzüm yerini buğdaya bırakmıştır (Denizli Ticaret Odası, 2023, s. 112-115). 2025 yılı bitkisel ürün sıralaması ise buğday, arpa ve mısır olarak ilerlemektedir 2025 yılı bitkisel üretim istatistiklerine göre Türkiye’de üretilen 17 Milyon ton buğdayın (durum, durum hariç)243.599 tonu Denizli’de üretilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre, Denizli’nin toplam tarımsal üretim alanı 3 milyon 250 bin dekar. Bunun 2,3 milyon dekarlık bölümünde tarla bitkileri ekiliyor. Meyvecilik alanı 756 bin dekarda yapılırken, sebze üretim alanı da 149 bin dekar. Miktar olarak ise tarla ürünleri üretimi 2 milyon ton, sebze üretimi 976 bin 001 ton, meyve üretimi de 555 bin 736 ton. Türkiye’de üretimi giderek azalan tütünde Denizli, Türkiye genelinde ikinci sırada Ege’de ise ilk sırada yer alıyor. Türkiye’nin 94 bin ton civarındaki yaprak tütün üretiminin 15 bin tonluk kısmı Denizli’de üretiliyor. 2025 yılında Tütün üreticisi sayısı 11 bin 500 olduğu ve 285 bin dekar alanda üretim yapıldığı tahmin ediliyor. Denizli’nin 14 ilçesinde tütün üretiliyor. Ancak üretimin yüzde 75’i Tavas, Kale, Acıpayam ve Beyağaç’ta gerçekleştiriliyor(https://www.turkishtobacco.net/2025-denizli-tutun-uretimi-ve-piyasasi). Denizli ilinde 2025 yılı TÜİK verilerine göre büyükbaş hayvan mevcudu 278.034 ve küçük baş hayvan mevcudu 678.186’dır. Yapılan destek ve teşvikler sayesinde 2002-2025 yıllarında büyük baş hayvan mevcudu ve verimi oldukça artış kaydetmiş görünüyor (https://biruni.tuik.gov.tr/ilgosterge/?locale=tr).
İstanbul Sanayi Odası tarafından her yıl gerçekleştirilen Türkiye’nin en büyük 500 firma sıralamasında son olarak 2024 verilerine göre Denizli’den 13firma girmiştir. Bu firmalardan 5 tanesi kablo\bakır alanında, 4 tanesi gıda sanayisinde, 3’ü demir\çelik ve 1 tanesi de tekstil alanındandır. Denizli’nin sanayisi ve ticareti geniş ölçüde dünya pazarlarının etkisi altında olduğu için ihracat rakamlarındaki gelişme ekonomik gidişin önemli bir göstergesidir. 2025 yılında Türkiye ihracatı yüzde 4,5 artışla 273,4 milyar oldu. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan Denizli ihracatı yüzde 67 azalışla 4,7 milyar dolar seviyesinde gerçekleşirken, Denizli İhracatçılar Birliği'nce kayda alınan ihracat yüzde 3 artışla 3,6 milyar dolar oldu. Böylelikle Denizli Türkiye ihracatında 9. sıradaki yerini korudu.(https://tim.org.tr//tr/ihracat-rakamlari).
Denizli İlinin Vergi Yapısı Nasıl? Bakalım..
Denizli için bütçe gelir ve gider dengesine bakmakla başlayalım. 2013 yılında 453 Milyon TL genel bütçe gideri, 361 Milyon TL genel bütçe geliri olan Denizli, son on iki yılda gelir ve giderlerde Milyar TL düzeyine ulaşmıştır. Denizli ili 2024toplam bütçe giderleri 8.489 Milyar TL, toplam bütçe gelirleri ise 8.491 Milyar TL olmuştur. Denizli ili son veriler ışığında yaptığımız araştırmada 2024 Ocak-Haziran ve 2025 Ocak-Haziran arası gerçekleşen vergi gelirlerini kıyaslayalım. 2024 yılında Ocak-Haziran arası toplanan vergi gelirleri 14.486 Milyar TL iken 2025 Ocak-Haziran arası 19.185 Milyar TL gerçekleşmiştir. Denizli için vergi gelirlerinin iki katına çıktığını söylemek yanlış olmaz (www.gib.gov.tr). Merkezi bütçeden aktarılan kaynaklar önceki yıllara göre gözle görülür biçimde artış göstermiştir. Dolayısıyla Denizli ilinin, Türkiye’deki diğer illere kıyasla merkezi yönetim bütçesine vergiler aracılığıyla yaptığı katkı aldığı tutardan daha fazladır.Denizli ili 2025 yılı için tahakkuk edilen vergi gelirleri 72 Milyar TL olup, tahsilatı gerçekleşen vergi gelirleri 64 Milyar TL olmuştur. Tahsilat oranına baktığımızda yüzde 88,93 ve vergi gelirlerinin toplam tahsilat içindeki payı yüzde 0,52’dur (https://www.gib.gov.tr/kurumsal/stratejik-yonetim/faaliyet-raporlari).
Denizli ili faal mükellef sayılarına bakıldığı zaman Türkiye geneli faal toplam mükellef sayısına oranı yaklaşık %1,44’dir. Denizli ilinde gelir vergisi mükellef sayısı 2025 yılında 46.390’a ulaşmıştır. İlin gelir vergisi mükellef sayısının toplam gelir vergisi mükellefi sayısına oranı yaklaşık yüzde 1,54’dur. Denizli ilinde Gayri menkul sermaye iradı elde eden mükellef sayısı 2025 yılında artarak 40.356 kişiye ulaşmıştır. Denizli ili GMSİ elde eden (kira geliri) mükellef sayısının toplam GMSİ elde eden mükellef sayısına orası ise yaklaşık yüzde 1,25’tür. Yine basit usule tabi mükellef sayıları 2025 yılında 14.329’a yükselmiştir. Denizli iline kayıtlı basit usule tabi mükellef sayısın toplam basit usule tabi mükellef sayısına oranı ise yüzde 2,65’dir. Kurumlar vergisine ait mükellef sayıları incelendiğinde ise; 2025 yılında artarak 12.121’a ulaşmıştır. Denizli iline kayıtlı kurumlar vergisi mükellefi sayısının toplam kurumlar vergisi mükellef sayısına oranı ise yüzde 0,97’dir. Son olarak Denizli ilinde KDV mükellefi sayısı 2025 yılı sonunda 57.558kişi olmuştur. Denizli iline kayıtlı KDV mükelleflerinin sayısının toplam KDV mükellefi sayısına oranı yaklaşık yüzde 1,38’dir(https://www.gib.gov.tr/kurumsal/stratejik-yonetim/faaliyet-raporlari).
Sonuçta ne diyebiliriz..
Sonuç olarak Denizli ili tarım, sanayi, ticaret ve hizmet sektörü bakımından oldukça gelişmiş bir şehirdir. Bu sebeple istihdam olanakları bakımından oldukça avantajlıdır. Pandemi sonrası bozulan tedarik zinciri sonrası hızla toparlanan dalgalı ticaret ortamı, sıkışık vaziyette bekleyen talebin Denizli’ye yansımasını da olumlu etkilemiştir. Zaman zaman dalgalı olsa da ihracat rakamlarımız artmaya devam etmektedir, düşük olduğu zamanlar geçicidir. Fakat Denizli ilinin sahip olduğu bu avantajların etkin bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Özellikle konumu itibariyle pek çok turizm iline yakınlığı, ulaşım avantajını kullanarak yeni yatırımcıları, yeni iş olanaklarını kentimize çekmeliyiz.
Bu hem yeni sektörler kazanımı sonrası yatırımlar, istihdam, gelir, sosyal ortam, kültür vb açısından şehrimizi büyütürken, oluşan ekonomik büyüklük vergi hasılatına yansıyarak bütçeye de katkı sağlanmış olur. Yeni destek paketleri ile tarım ve sanayide elde edilen potansiyel, katbekat artabilir.Ayrıca Denizli sektörel kümülasyon açısından da avantajını kullanması gereken bir şehir. Bu tür hareketlilikler vergi mükellef sayıları ve vergi gelirlerini de yıllar itibariyle artırmaya devam edecektir. Tüm ulusal ve uluslararası yatırımcılarımızınDenizliye hem ekonomik adımlar atmalarını; hem turizm anlamında misafir ederek Pamukkalemiz başta olmak üzere birçok değerli lokasyonda ağırlamayı; hem de yöresel lezzetlerimizi tattırarak enerji depolamaları için..DENİZLİMİZE BEKLİYORUZ.