Merkezi yönetim bütçesi, Ekim ayında 481,1 milyar TL açık verirken ilk on ayda kümülatif olarak 2,3 trilyon TL açık gerçekleşti. Ekim ayında faiz dışı açık 179,8 milyar TL olurken 12 aylık kümülatif rakamlarda faiz dışı fazlanın 92,6 milyar TL’ye gerilediği görülüyor. Bütçenin alt kalemlerine baktığımızda giderler tarafında aylık %9,4, geçen yılın aynı dönemine göre ise %29,9 artış görülüyor. Gider kalemlerinin dağılımı incelendiğinde faiz giderleri dikkat çekiyor. Ekim ayında faiz giderlerinin aylık %11,geçen yılın aynı dönemine göre %91,4artışla 301,3 milyar TL’ye ulaştığı görülüyor.
Faiz giderlerine ilişkin rakamlar 2026 yılı için öngörülen faiz harcamaları hedefinin Ekim ayı itibarıyla %93,1’inin gerçekleştiğini gösteriyor. Faiz giderlerine ilişkin açıklanan rakamlar, yılın geri kalanında faiz giderlerinin 2026 yılı için öngörülen hedefin üzerinde gerçekleşebileceğine işaret ediyor. Bunun yanı sıra personel giderleri ve cari transferlerdeki artış enflasyonun üzerinde seyrettiği görülüyor. Bütçenin gelirler tarafında ise Ekim ayında bütçe gelirlerin de geçen yılın aynı dönemine göre %13,2’lik artışa karşın enflasyonun gerisinde kaldığı görülüyor. Vergi gelirleri içerisinde özellikle KDV ve ÖTV gibi vergilerdeki ivme kaybı iç talepteki yavaşlamayı yansıtıyor.
Sonuç olarak bütçenin gelir tarafında iç talepteki yavaşlamanın etkisiyle tüketim vergilerindeki ivme kaybı hissedilirken gider tarafında faiz ve personel harcamalarının oluşturduğu baskı devam ediyor. Ekim ayına ilişkin rakamlar 2026 için öngörülen 2,7 trilyon TL’lik bütçe açığı hedefinin %85,6’sının gerçekleşmiş olduğunu gösteriyor. Yılın kalan döneminde bütçe dengesi açısından faiz ödemelerindeki yükselişin ve harcama kalemlerindeki artışın belirleyici bir rol üstleneceği görülüyor. Bununla birlikte önümüzdeki ay geçici vergi tahsilatlarının bütçe gelirlerini destekleyerek bütçe dengesine olumlu yönde katkı sağlaması beklenebilir. Diğer yandan seçim sürecine doğru asgari ücret ile sosyal transferlerde gündeme gelebilecek artışlar, bütçe giderlerini yukarı yönlü baskılayabilecek faktörlerin başında geliyor.
Konut fiyatlarında uzun süreden beri reel kayıp devam ediyor. Ekim ayına ilişkin rakamlar konut fiyatlarında nominal artışa karşın reel kaybın sürdüğünü gösteriyor. Konut satışlarında Ekim ayında yıllık %23,3 düşüş gerçekleşti. Hane halkının alım gücündeki düşüş, tasarrufların erimesi ve mevcut finansal koşulların konut piyasadaki hareketliliği sınırlandırdığı görülüyor. Konut satışlarına ilişkin rakamların alt kalemlerinde Ekim ayında ipotekli konut satışlarının bir önceki yılın aynı ayına göre %5,7 oranında azaldığı görülüyor. Aynı dönemde ilk el konut satışlarında%13,1, ikinci el konut satışlarında ise %28,5 oranında azalış gerçekleşti. Rakamlar, ikinci el konut satışlarında daralmanın derinleştiğini ortaya koyuyor.
Özellikle ilk el konutlarda taksit, ara ödeme ve kişiye özel finansman seçenekleri alıcılar açısından alternatif oluştururken, ikinci el piyasasında bu tür ödeme kolaylıklarının sınırlı olması, yüksek kredi faizleri ve son dönemde piyasadaki nakit sıkışıklığı gibi nedenler ikinci el konut satışları üzerinde etkili oluyor. Eylül ayına ilişkin geriden takip ettiğimiz inşaat maliyet endeksi ve inşaat üretim endeksi verileri, konut piyasasının arz ve maliyet boyutlarına ilişkin önemli göstergeler sunuyor. İnşaat maliyetlerindeki artış konut fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluştururken, inşaat üretim endeksindeki gerileme konut arzındaki zayıflamaya işaret ediyor. Bu gelişmeler, konut piyasasındaki sorunların yalnızca talep koşullarıyla sınırlı olmadığını, maliyet artışları, üretim ve finansman koşullarının da konut piyasası üzerinde etkili olduğunu gösteriyor.
Ekim ayı itibariyle, bütçe açığı ve halihazırda ortadan kalkmamış enflasyonist risklerde gözönünde bulundurulduğunda açıklanan enflasyon oranları paraleli dışında bir asgari ücret veya emekli zammı senaryosu oluşur mu? Şu an kestirmek güç. Hepimiz asgari ücret ve emekli maaşlarında iyileşmeyi ziyadesiyle istiyoruz, lakin gerek refah payı gerekse enflasyonun üzerinde artış adımları hem enflasyonu tetikleyici hem de bütçe disiplininden uzaklaştırıcı tesirler yapar mı? Dikkatli olunmalı. Ama şunu da belirtmeliyiz, asgari ücret ve emekli maaşları mutlaka yaşanabilir kıvamda tutulmalıdır ve tüketim piyasası, gerçekleşen maaş artışlarını hemen fiyatlarına artış yönünde yansıtmamalıdır. Burada da en büyük iş başta satıcılara ve onları denetleyen başta Ticaret Bakanlığımız olmak üzere tüm kontrol mekanizmalarına düşmektedir. Fiyatlar, ticari teamüller ve piyasa gerekleri üzerinde artmazsa, alım gücü korunabilirse, mevcut maaşlar da sürekli bir aksiyon hali konuşulmaz. Çünkü enflasyon diye bir derdimiz olmaz.
Aslında belki bir çözüm daha var. Yaklaşık 7 milyon asgari ücretlinin maaşı yanında alım gücünü destekleyecek ve devlete ait tarım kredi marketlerini hareketlendirerek market ve diğer piyasalardaki fiyatları kontrol altına alarak enflasyona aşağı yönlü etki edecek önerilerden biri, her asgari ücretliye aylık belli harcama limiti olan bir kart verilip sadece tarım kredi marketlerden talep esnekliği düşük yaşamsal ürünlerin alınmasının sağlanmasıdır. Bu ürünlerin, tarım kredi marketlerce fiyatları belli seviyede tutulacaktır. Böylelikle ekmek, un, şeker vb ürünlerin fiyatları diğer marketler tarafından da düşürülerek aşağı yönlü ivme kazanacak ve bu da enflasyonda düşme yönlü tesir yapacaktır. Yani her açıdan birbirini pozitif destekleyen bir sistem. Bakarsınız bir gün olur, kim bilir..