Kaygı mı, saygı mı? Bizi zorlayan, etkileyen ve tavrımıza şekil veren? Kaygı mı, saygı mı, bizi biz olmaktan çıkaran? Nedenleri anlayabilmenin en kolay yolu, kaygının ve saygının ne olduğunu bilmek olsa gerek... Kaygı; geleceğe dair belirsizliklerden doğan, zihni meşgul eden endişe hâli... Psikolojide bu durum, anksiyete bozukluğuna kadar giden durum... Kaygının olumlusu var, olumsuzu var... Olumlu kaygı;insanı hazırlıklı olmaya, dikkatli davranmaya iten his... Olumsuz kaygı; aşırı olduğunda insanı felç eden; karar vermeyi zorlaştıran, huzuru bozan maraz...

Saygı; bireye, düşünceye, canlıya ve değere karşı duyulan içten önem verme, sınır bilme ve empatiyle, merhametle hareket etme hâli... Saygı; hürmet, itibar, müraat, tâzim... Müraat; birine veya bir şeye saygı gösterme, hakkını gözetme... Tazim; saygı gösterme, ululama... Takdir, bir kimsenin değerini anlamak ve ona önem vermek... Kim takdir edilir? Elbette liyakat sahibi... Liyakat, değer ve saygınlığa uygunluk durumu... Kurallara veya duruma gösterilen bağlılık, riayet... Saygı, davranış ve bakış açısı...Kaygı, belirsizlik karşısında duyulan iç gerilim... Saygı, değer ve sınır bilinciyle kurulan dengeli bir duruş... İnsanın, kendine özsaygısı varsa başkasına da saygı gösterebilir... Öz saygı, bireyin kendi değerine, yeteneklerine, ahlâkına ve kişiliğine duyduğu güven... Özsaygı, bireyin kendisini olduğu gibi kabul edip onaylaması... Kişinin kendisiyle barışık olması... İç huzurunu koruması ve sınırlarını çizebilmesi... Özsaygı; öz-değer, öz-sevgi, öz-güven ile ilintili... Öz saygı, sağlıklı bir benlik algısı...

Kaygı, korkuya yakın bir duygu, merkezinde belirsizlik var... Saygı, bilinçli bir tutum, merkezinde değer ve farkındalık var... Kaygı, insanın içini daraltır; saygı, insanı ferahlatır... Kaygı, zihni karıştırır; saygı, ilişkileri düzenler... Kaygı, içimizdeki alarm... Saygı, alarmın ne zaman ve hangi durumda gerekli olduğunu öngören irade... Kaygı ve saygı, insanın iç dünyasında farklı yönlere açılan iki kapı... Kaygı, geleceğe dair belirsizlikten doğan sıkıntı... İnsan, henüz gerçekleşmemiş bir ihtimali zihninde büyütür ve ona karşı kendini hazırlar...Kaygı, ölçülü olduğunda kişiyi tedbirli, dikkatli ve sorumluluk sahibi yapar...Aşırıya kaçtığında zihni bulanıklaştırır... Kaygı, kontrol edilmediğinde insana egemen olur; dengede tutulduğunda, uyarı sistemi olarak çalışır... Saygı, daha çok insanın kendisiyle ve çevresiyle kurduğu ilişkinin kalitesini belirler... Bir değeri tanımamızı, sınırları kabul etmemizi ve başkasının varlığını incitmeden ona yaklaşabilmemizi sağlar... Saygı, kaygıdan farklı; zorla değil, bilinçle ve içtenlikle oluşur... İnsanın kendine saygısı varsa, davranışlarında ölçülü olur; başkalarına saygısı varsa, ilişkileridengeli ve saygın olur... Kaygı, aslında, saygının bozulmuş hâli... Bu; bir insan başkasına saygı duymak yerine ondan aşırı çekinmeye başlaması... Saygının kaygıya dönüşmesidir bu...

Kaygı odaklı saygı ya da saygı odaklı kaygı; davranışlarımızı zehirleyen sebep... Sosyal ilişkilerimiz, kaygı ve saygı kavramları etrafında şekillenmekte... Bu; gelecekteki belirsizliklere karşı duyduğumuz endişe ve kendimize ve başkalarına duyduğumuz değer ve takdir duygusuyla gerçekleşmekte... Kaygı ve saygı arasındaki denge bozulduğunda, davranışlarımızı olumsuz etkilenir... Kaygı odaklı saygı, ‘bireylerin başkaları tarafından nasıl algılandıkları ve değerlendirildikleri’ endişeleri sonucunda ortaya çıkar... Bu, bireylerin kendilerini sürekli olarak başkalarının gözünde iyi göstermeçabasıyla olur... Bunun birçok nedeni var; hesap verme duygusu, kendine güvensizlik ve sürekli endişeli olma... Birey, başkalarının beklentilerine uygun davranma kaygısıyla hareket eder... Kendi değerlerini sorgular ve başkalarının onayını alma ihtiyacı hisseder...Başkalarının yargılarından kaçınır, sürekli endişe duyar...Gerçek duygularını gizler, başkalarına hoş görünmeye çalışır...

Duygularını ifade edemez, sağlıklı iletişim kuramaz... Sürekli kaygı hâli, strese, anksiyeteye neden olur... Saygı odaklı kaygı, bireylerin kendilerine ve başkalarına duyduğu saygının, kaygı düzeylerini artırması durumu... Birey, kendi değerlerini ve başkalarının değerlerini her şartta, durumda ve zamanda korumak zorunda... Bu, kaygı ve saygı arasındaki gelgitler demek... Bu; aşırı duyarlılık, başkalarının düşüncelerine karşı aşırı hassasiyet, kendi değerlerini ihmal etme, başkalarının değerlerine öncelik verme, kendi ihtiyaçlarını göz ardı etme, kendine düşman olma, kendi ihtiyaçlarını karşılamada başarısızlık hissi... İlişkilerde gerilim olması, başkalarıyla sağlıklı ilişkiler kuramama ahvâli... Özsaygı eksikliği, kendi değerini bilmeme ve başkalarının onayına bağımlı olma... Kendini yetersiz hissetme, başkalarının beklentilerini karşılayamama korkusu...

Kaygı duyduğumuz bir nedene bağlı saygı, sahte olan saygı... Korkuyla beslenen sahte saygı, erdemleri, normları ve öz değerleri aşındırır... Gerçek saygı; sevgi, şefkat, merhamet, adâlet vb. değerler ile ilintili... İnsanı insana bağlayan, hiyerarşileri meşrulaştıran ve toplumsal düzeni sağlayan olgu... Sahte saygı, kaosta filizlenir... Kaygıya endeksli saygı, sahtedir; çıkar ve öz koruma içgüdüsüyle şekillenir... Böylesi saygı, ruh sağlığımızı, ahlâkımızı ifsat eder... Korkuya dayalı saygının en belirgin özelliği, gönülsüz ve geçici oluşu... İnsan, kendisini cezalandırma gücüne sahip bir otoriteye, bir zorbaya, bir haksız eleştirmene ya da makamı nedeniyle zarar verme potansiyeli taşıyan birine karşı saygılıdavranmak zorunda kalabilir... Gerçek saygı, özgür bir bilinçle yaptığımız yargılama sonucunda ortaya çıkar... Sahte saygı, kaygının artmasıyla, özgür iradeyi devre dışı bırakır... Kişi, içten içe değersiz bulduğu, etik değerler göre yozlaşmış birine karşı başına gelecek zarardan endişe eder, başını eğer...

Diktatörlük rejimlerinde yöneticilere gösterilen abartılı hürmet, saraylarda dalkavukların yaptığı yağcılık, hatta günümüz iş dünyasında otoriter patronlara karşı takınılan profesyonel, ancak içi boş tavırlar… Hiçbiri saygı değil, stratejik birer rol yapma... Gerçek saygı, sevgiyle olur... Kaygıyla yapılan saygı, geçici olur; otorite sarsıldığında ya da korunma ihtiyacı ortadan kalktığında yerini eleştiriye, nefrete terk eder... Sahte saygı ile kaygıyı birbirine karıştıran birey, öz değerlerini yitirir... Sürekli bir tehdit altında olmak, strese neden olur... Onaylanma ihtiyacı olan insan, çabuk tükenir, depresyon ve kimlik bunalımı yaşar...Yalan söylemek, ikiyüzlülük ve fırsatçılık normalleşir...Bir kimse yalnızca kaygılandığı için saygı gösterdiğinde, aslında nefretini maskelemek için saygıya sığınır... Hâlbuki gerçek saygıda, kaygıya yer olmaz... Erdemli insan, karşısındakine gücü nedeniyle değil, kişiliği, kimliği, karizması ve nitelikleri yüzünden saygı gösterir... Kaygıyagöre şekillenen saygı, bir gölge gibidir; ne ısıtır ne de aydınlatır...Gerçek saygı, saygı gösteren kişiyi ve saygı gösterilen kişiyi aydınlatır... Saygıyı, saygı kılan şey; sevgidir, evrensel normlardır, toplumsal değerlerdir...

Saygı, insanın kendisiyle, çevresiyle ve toplumla sağlıklı bir ilişki kurabilmesi için gerekli... Kaygıdan ve menfaatten uzak, içten saygı; insanın özüne gösterilmeli... Başkalarına saygı, özsaygı olmadan anlamsız... Yaş, cinsiyet, inanç, etnik köken veya sosyal statü fark etmeksizin her bireyin onuruna saygı gösterilmeli... Büyüklere ve deneyim sahiplerine, yaşlılara, öğretmenlere, bilge kişilere, toplumun birikimini temsil eden âkil kimselere saygı gösterilmeli... Ebeveynlere ve aile büyüklerine saygı gösterilmeli... Emek verenlere, işini özveriyle yapan herkese (temizlik görevlisi, doktor, çiftçi, sanatçı vb. kişiye) saygı gösterilmeli... Sapkınlık olmamak kaydıyla, farklı düşünenlere ve onların, düşüncelerini ifade etme haklarına saygı gösterilmeli... Doğaya ve her bir canlıya, çevreye, hayvanlara, bitkilere saygı gösterilmeli... Toplumsal kurallara ve hukuka, normlara saygı gösterilmeli... Kendi zamanımız kadar başkalarının zamanına da saygı gösterilmeli... Özel hayata ve sınırlara, başkalarının mahremiyetine, kişisel alanına ve tercihlerine saygı gösterilmeli... Saygı, korku ya da körü körüne itaat olmamalı... Saygı; karşılıklı anlayış, nezaket ve insanlık onurunu tanımak şeklinde olmalı... Saygısız davranışlardan (zorbalık, haksızlık, aşağılama vb.) uzak durulmalı... Selam, sevgi ve saygılarımla.